Are you free or are you dom?

Aad Kamsteeg gaat bij z’n recensie van dit boek in het ND op zoek naar zichzelf. Kerk en apartheid. Hoe gingen onder andere gereformeerden daarmee om? Welke rol speelde ik er zelf in?

Kamsteeg vindt zichzelf en Jochem Douma. En hij schaamt zich.

 

Dit spannende boek heb ik met rode oortjes gelezen. Want kerk en apartheid – en dan in transnationaal perspectief – dat gaat dus ook over mij. Als Nederlandse zendeling in Zuid-Afrika heb ik op dat snijvlak geleefd en gewerkt.

Dit boek gaat natuurlijk over veel meer. Het hoofdstuk over de GKv en de VGKSA en hun opstelling tegenover de apartheid is één van de vele. Heel interessant is ook de ervaring van ‘zwarte’ studenten in Kampen, de wederzijdse beïnvloeding van Beyers Naudé en de Nederlandse gereformeerden en het verhaal van de familie Venema – stel je voor: je zus in NL trouwt met een Surinamer …

Over de hele linie zie je de panelen verschuiven. Eerst waren er innige contacten met het broedervolk overzee. Daardoor stonden de Nederlanders ook vrij sympatiek tegenover de apartheid. Dat veranderde toen ze persoonlijk kennismaakten met de andere kant. De ‘niet blanke broers’ openden de ogen voor onrecht en discriminatie. Dat leidde tot een pijnlijke spagaat.

dia_0350.jpg

Maar dan het opstel van Caspar Dullemond. Hoe verklaar je dat de vrijgemaakten vrij onkritisch de Afrikaners volgden? Terwijl ze precies wisten wat de Dopperkerk moest doen – nl. de contacten met ‘de synodalen’ verbreken – pleitten ze in politiek opzicht voor een bescheiden opstelling: geef de Afrikaners de ruimte, oordeel niet te snel.

Ik denk dat ’t puur eigenbelang was.

Veel emigranten hebben zich verrijkt ten koste van de zwarten. Waarom zou je willen nadenken over gerechtigheid en racisme? Die kaffer op sy plek! Geen politiek op de preekstoel! Op die manier hebben heel wat VGKSA-ers hun geweten dichtgeschroeid.

dia_0349.jpg

Maar er waren toch Nederlandse zendelingen die hun mond open deden?

Hans Vonkeman stond niet negatief tegenover de Afrikaners en hun ideologie. De titel van het boek is een citaat van hem. Niet teveel met de politiek bemoeien, de Heer wil dat je het evangelie verkondigt. – Naarmate hij en z’n collega’s deelden in de zwarte ervaring, werden ze kritischer. Maar toen verdwenen ze uit de GKv naar de NGK. Daarmee raakten de vrijgemaakten’ deze nuttige ogen en oren’ kwijt [p. 139-140].

En Agema dan? denk ik. Drachten werkte toch in de township?

Jammer joh. Dullemond bevestigt wat we natuurlijk wel wisten. Agema en z’n ‘ploegen op rotsen’ waren in feite non existent.

dia_0358.jpg

Het slothoofdstuk is geschreven door Kees van der Waal die ik in 1987 ontmoet heb. De zoon van … Een aangrijpend levensverhaal. De Nederlandse jongen die er zo graag bij wil horen, zich laat naturaliseren, volkekunde gaat studeren en juist daardoor steeds meer moeite krijgt met het leven en werk in dat verdeelde land.

Net als Aad Kamsteeg ga ik op zoek naar mezelf. Niet voor het eerst. Nico Smith en z’n boek dwongen me al eerder  tot zelfevaluatie:

Stond ik zelf dicht genoeg bij mijn mensen? Deed ik m’n mond vaak genoeg open over onrecht en onderdrukking?
Oké, ik maakte in m’n Pretoriase preken wel eens een paar prikkelende progressieve opmerkingen. Boos liepen sommige conservatieve blanken de kerk uit. Enkele ouderlingen dienden een aanklacht in. Maar vergeleken met Nico Smith bleef het gerommel in de marge. Die stak echt z’n nek uit.

Of naar aanleiding van de belijdenis van Belhar.

Belhar

Het zou interessant zijn om eens iemand van de VGKSA over deze dingen te horen.

Maar ja, die zijn te druk bezig om ons in Nederland te vertellen wat wij allemaal verkeerd doen. L’histoire se répète. Hebben ze geen spiegels in Zuid-Afrika?

 

 

 

 

Advertenties

3 gedachtes over “Are you free or are you dom?

  1. Beste Tjeerd,
    door omstandigheden las ik pas vandaag je blog over het onlangs verschenen boek ‘Maar we wisten ons door de Heer geroepen’, en de bespreking daarvan door Aad Kamsteeg. Jij en ik hebben een aantal jaren samen in de Vrye Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika geleefd en gewerkt in de tijd dat het apartheidsdenken gelukkig op z’n retour was maar nog wel felle stuiptrekkingen kende. En net als bij jou riep het lezen van dit boek gevoelens van schaamte bij me op. Ja, ook ik dacht dat ik in die tijd als predikant van Pretoria best wel moedig op het zondige van het apartheidsdenken durfde te wijzen. Zelfs de moed had mee te werken aan de tijdelijke schorsing van een ouderling die weigerde deel te nemen aan een gecombineerde eredienst van blanke en zwarte gemeenten. Maar inmiddels ben ik steeds meer gaan beseffen, ook al voordat ik dit boek las, dat ik de helft van al het gruwelijk onrecht onder de apartheid nog niet wist. Je kreeg het uit het nieuws en de kranten die ik las, niet mee. En je leefde er aan voorbij ook wanneer het zich vlak onder je ogen afspeelde. Maar dat pleit je niet vrij!

    De laatste zinnen van je blog storen me echter. Ze zijn mijns inziens ook onnodig bij deze blog.
    En doen geen recht aan je de kerken in Zuid-Afrika. Je doet alsof ze daar nog altijd niet, zoals jij en ik, in de spiegel hebben gekeken.Ten eerste weet jij niet in hoeverre dit onlangs verschenen boek inmiddels ook al in ZA aandacht gekregen heeft. Ten tweede kun jij niet van al je broers en zussen daar weten of en hoe zij zich inmiddels schamen over hun opstelling destijds. En ten derde suggereer je dat DE reden waarom je uit die kring nog niets hoorde is, dat ze het daar te druk hebben met ons in Nederland te vertellen wat wij allemaal verkeerd doen. Dat is een ongegronde stelling die impliceert dat die VGKSA (maar waarom noem je niet ook de GKSA? Daar geldt dit dan toch ook van?) pas hun zorgen over kerkelijke ontwikkelingen in de Nederlandse zusterkerken mogen uiten wanneer ze publiek met schaamte hun eigen aandeel aan een verkeerd apartheidsoptreden beleden hebben. En dat zou dan dus weer impliceren dat de VGKSA, maar ook de GKSA, al jarenlang hun regels voor kerkelijke correspondentie maar in de ijskast hadden moeten zetten en daar voorlopig ook nog even laten. Zo maak je je wel erg gemakkelijk af van oprecht geuite zorgen van buitenlandse zusterkerken.

    Like

  2. Dag Beste Tjeerd/Mieke
    Via een berichtje in het ZAM 2016 jaarverslag (ivm ZAM vergadering 24 Nov en jou praatje daar), kwam ik af op deze blog.
    Je snijdt een interessant punt aan hierboven. Hoe kon het tog dat orthodoxie meestal gepaard ging met steun aan apartheid? Vrijgemaakten/GPV, VGKSA, grootste deel GKSA denk ik enz ( zeker ook APK nu), terwijl juist Bijbelvastheid had moeten leiden tot afkeuring van dit onrecht. Achteraf wordt vaak gezegd, Wir haben es nicht gewusst. Maar er was altijd genoeg informatie beschikbaar om het wel te weten, het boek NG-Kerk en Apartheid kwam midden Jaren 80 al uit, zelfs uit Potchestroom kwamen tegengeluiden,, het maandblad Die Suid Afrikaan was in Afrikaans beschikbaar waarin veel opengevlekt werd, en Beyers Naude was allang bekend, maar die geluiden, al ze al gelezen werden, werden geacht te komen uit niet-orthodoxe kringen, zelfs ongodsdienstige kringen en hoe zouden die ons, orthodoxe Christenen, kunnen vertellen hoe het moet. Maar dat is wel wat gebeurde, niet christenen en mensen die minder orthodox waren gingen Christenen voor om onrecht aan te wijzen, en dat was niet de eerste keer in de geschiedenis…..
    Misschien is er al wel eens een studie gedaan naar dit Orthodoxie/Apartheid verschijnsel en de diepere oorzaken, zal best kunnen, maar voor mij blijft het een van de raadselen van de geschiedenis.
    Het ga jullie goed, sterkte met de Parkinson ziekte, mag God met jullie gaan
    Tjeerd de WIt

    Like

    • Wir haben es nicht gewusst?
      @ Tjeerd de Wit

      Wir haben es nicht gewusst,
      Keiner hat es gewusst,
      Keiner hat es wissen wollen,
      Keiner wollte es wissen.
      Selbst wer es hätte wissen können,
      Hat es nicht wissen wollen,
      Selbst wer es wissen konnte,
      Wollte es nicht wissen.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s